Ngày nay, kem chống nắng gần như đã trở thành "vật bất ly thân" của chị em mỗi khi ra ngoài trời. Với khẩu hiệu "ra ngoài là phải bôi kem chống nắng", vậy có một câu hỏi đặt ra là liệu ở trong nhà thì có cần bôi kem chống nắng không? Đây hẳn là thắc mắc của không ít chị em khi nghĩ rằng chỉ cần sử dụng kem chống nắng khi ở ngoài trời. Để có câu trả lời chính xác nhất theo khoa học, hãy cùng chúng mình tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

Có cần bôi kem chống nắng khi ở trong nhà hay không là thắc mắc của rất nhiều chị em
Có cần bôi kem chống nắng khi ở trong nhà hay không là thắc mắc của rất nhiều chị em

Để trả lời cho câu hỏi này, trước tiên bạn cần phải tìm hiểu về "những tia UV gây hại", "chỉ số SPF là gì?" Và "Tại sao chúng ta phải bôi kem chống nắng?".

Ôn lại bài cũ một chút. Về cơ bản, trong ánh nắng mặt trời có rất nhiều tia UV gây hại và tác hại của chúng được phân loại khá rõ ràng.

Các tia UV từ mặt trời được phân loại khá rõ ràng
Các tia UV từ mặt trời được phân loại khá rõ ràng

Chỉ số SPF chủ yếu đo lường mức độ chống tia UVB của kem chống nắng. Tia UVB này có bước sóng ngắn hơn tia UVA và nó gây ra các tác hại như cháy nắng, ban đỏ và đặc biệt là ung thư da (ung thư hắc tố, ung thư tế bào đáy) cực kỳ nguy hiểm.

Ngoài ra còn có tia UVA (tia này chiếm 95% từ tia nắng mặt trời), UVA có bước sóng dài hơn. Tuy ít nguy hiểm như tia UVB nhưng nó là gây ra rám nắng kéo dài hơn. Làm tăng sự phát triển của khối u ác tính, tăng lão hóa da và tăng sắc tố.

Mức độ bảo vệ chống lại tia UVA của kem chống nắng được đánh giá bằng chỉ số PA và chỉ số PPD.

Trên một số báo cũng nói về tia UV từ ánh sáng của nhưng chiếc màn hình máy tính, điện thoại (đặc biệt là ánh sáng xanh). Mình xin khẳng định luôn rằng kem chống nắng sẽ không bảo vệ bạn khỏi ánh sáng xanh, kể cả đó là các loại kem chống nắng vật lý với các khoáng chất (trừ khi có các chất phụ gia đặc biệt, rất hiếm kem chống nắng có).

Tia UV từ những chiếc màn hình điện thoại, máy tính là rất nhỏ để tạo nên sự khác biệt
Tia UV từ những chiếc màn hình điện thoại, máy tính là rất nhỏ để tạo nên sự khác biệt

Hơn nữa, những chiếc màn hình cũng không tạo đủ ánh sáng xanh để tạo ra quá nhiều sự khác biệt. Do đó, mình sẽ không nói đến trong bài viết này, mình sẽ có một bài viết khác nói về tia UV từ các thiết bị điện tử.

Để xác định xem bạn có cần dùng kem chống nắng hay khi ở trong nhà hay không, chúng ta cần xem xét: Trong nhà của bạn có tia UV hay không? Và chúng có thực sự gây hại cho bạn hay không?

Có bao nhiêu tia UV trong nhà của bạn?

Có hai cách bạn có thể tiếp xúc với tia cực tím:

  1. Tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời khi ra ngoài trời nắng.
  2. Tiếp xúc gián tiếp với những tia UV này khi đứng trong bóng râm.

Sẽ có thắc mắc rằng đứng trong bóng râm cũng có tia UV sao? Câu trả lời là không những có mà còn có rất nhiều. Đó là những tia UV khuếch tán bởi các phân tử không khí trên bầu trời và các vật thể xung quanh bạn. (Sự khuếch tán này cũng xảy ra với ánh sáng nhìn thấy và đó là lý do tại sao bạn vẫn có thể nhìn thấy những thứ ở trong bóng râm).

Trong bóng râm chúng ra vẫn tiếp xúc với những tia UV khuếch tan
Trong bóng râm chúng ra vẫn tiếp xúc với những tia UV khuếch tan

Các tia có bước sóng càng ngắn thì sẽ càng bị khuếch tán nhiều, do đó tia UV khuếch tán xung quanh bạn lớn hơn nhiều so với ánh sáng nhìn thấy được.

Từ đó, có thể thấy bạn luôn tiếp xúc với các tia UV nhiều hơn bạn vẫn nghĩ (cả trực tiếp và khuếch tán) khi bạn ở ngoài trời. Còn khi bạn ở trong nhà, trong bóng râm, bạn sẽ chặn được những tia UV trực tiếp, nhưng vẫn tiếp xúc thường xuyên với các tia UV khuếch tán.

Bạn sẽ tiếp xúc với bao nhiêu tia UV khuếch tán khi ở trong nhà hoặc bóng râm?

Thật dễ dàng để xác định lượng tia UV bạn tiếp xúc trực tiếp dựa trên việc bạn có ở trong bóng râm hay không. Nhưng làm thế nào để có thể tính toán, ước tính lượng các tia UV khuếch tán?

Làm thế nào để tính được lượng UV khuếch tán khi bạn ở trong nhà?
Làm thế nào để tính được lượng UV khuếch tán khi bạn ở trong nhà?

Để tính toán được lượng tia UV khuếch tán thật sự rất phức tạp. Có rất nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến tỷ lệ giữa tia UV trực tiếp và khuếch tán: bước sóng của tia UV, cường độ tia UV, chiều cao của mái che, góc của tia sáng mặt trời với mặt đất...  đã có một số bài báo nghiên cứu của nước ngoài viết rất chi tiết về tất cả những yếu tố này.

Theo các nghiên cứu, tính sơ bộ chúng ta đang tiếp xúc với 60% tia UV khuếch tán40% tia UV trực tiếp khi đứng ngoài trời.

Còn khi bạn ở trong nhà hay bóng râm, để ước lượng được các tia UV khuếch tán, mình sẽ sử dụng một khái niệm gọi là "Sky View" - Tầm nhìn của bạn ra bầu trời. Lượng UV khuếch tán mà bạn tiếp xúc sẽ tỷ lệ thuận với độ rộng tầm nhìn ra bầu trời bạn nhìn thấy.

Lượng UV khuếch tán sẽ tỷ lệ thuận với Sky View - Tầm nhìn ra bầu trời của bạn
Lượng UV khuếch tán sẽ tỷ lệ thuận với Sky View - Tầm nhìn ra bầu trời của bạn

Ví dụ: Nếu bạn đang đứng giữa một sân bóng, có nghĩa là bạn đang nhìn thấy cả một vòm trời. Tầm nhìn bầu trời của bạn sẽ là 100%, bạn sẽ tiếp xúc 100% các tia UV khuếch tán.

Nếu có những thứ chắn tầm nhìn của bạn lên bầu trời (cây cối, tòa nhà, tường) - thì bạn sẽ có ít tầm nhìn bầu trời hơn và tia UV khuếch tán thấp hơn. Với một căn phòng thuộc diện phổ biến ở Việt Nam, khi ở trong đó, tầm nhìn với bầu trời sẽ thông qua cửa sổ và cửa ra vào. Lúc này, khoảng cách của bạn với cửa ra vào và cửa sổ sẽ là quan trọng nhất.

Sky View khi bạn ở trong nhà
Sky View khi bạn ở trong nhà

Ví dụ: trong phòng của mình có một cửa sổ 1,6 x 1,2 m. Để tính toán tầm nhìn bầu trời của mình qua cửa sổ đó, sẽ có những phép tính phức tạp liên quan vì vậy mình đã sử dụng những phép tính gần đúng.

Biều đồ Sky View và khoảng cách với cửa sổ
Biều đồ Sky View và khoảng cách với cửa sổ
  • Về cơ bản, nếu bạn đang ngồi cạnh cửa sổ và không có gì bên ngoài cửa sổ, bạn sẽ nhận được 50% tầm nhìn bầu trời, tương đương với một nửa lượng UV khuếch tán.
  • Càng ngồi xa cửa sổ, tầm nhìn của bạn với bầu trời sẽ giảm dần - lượng UV khuếch tán bạn nhện được sẽ càng ít. Đây là biểu đồ Sky view và khoảng cách của bạn với cửa sổ.
  • Ví dụ, mình ngồi cách cửa sổ khoảng 3m. Điều này có nghĩa là mình không tiếp xúc với tia UV trực tiếp và tiếp xúc với khoảng 3% tia UV khuếch tán từ bầu trời qua cửa sổ.

Trong trường hợp ở bên ngoài của sổ của bạn có những thứ khác (cây cối, nhà cửa, rèm che), nó che khuất một phần Sky View của bạn, ví dụ như hình dưới:

Bên ngoài cửa sổ của mình tầm nhìn với bầu trời khá hạn chế vì có nhiều cây cối che khuất
Bên ngoài cửa sổ của mình tầm nhìn với bầu trời khá hạn chế vì có nhiều cây cối che khuất

Trong hình, chỉ có khoảng 11% bầu trời trong cửa sổ thực sự có thể nhìn thấy. Nếu bạn ngồi cách cửa sổ 3m, lượng UV khuếch tán bạn tiếp xúc sẽ là: 11% x 3% = 0.33% so với khi đứng ngoài trời.

Ngay cả khi ngồi cạnh cửa sổ, mình cũng sẽ chỉ nhận được khoảng 5.5% lượng tia UV khuếch tán so với khi ở ngoài trời.

Lượng tia UV xuyên qua cửa kính:

Ngày nay, trong những ngôi nhà hiện đại hay văn phòng, những chiếc cửa kính là rất phổ biến. Những chiếc kính cửa sổ thông thường chặn hầu hết tất cả tia UVB, nhưng chỉ chặn được khoảng 1/4 đến 1/3 tia UVA.

Cửa kính chặn hầu hết tia UVB nhưng chỉ chặn được khoảng 1/3 - 1/4 tia UVA
Cửa kính chặn hầu hết tia UVB nhưng chỉ chặn được khoảng 1/3 - 1/4 tia UVA

Với trường hợp của sổ 1,6 x 1,2m của mình trong ví dụ trên. Nếu cửa sổ kính đang đóng và mình ngồi cách cửa sổ 3m, mình sẽ không nhận được tia UVB, và khoảng 1/673 tia UVA so với việc ngồi ngoài trời (giả sử 1/4 tia UVA bị chặn).

0.33% x 60% x 3/4 = 1/673
Tuy vậy, khi kết hợp với các yếu tố như khoảng cách với cửa sổ thì lượng UVA bạn nhận được cũng rất nhỏ
Tuy vậy, khi kết hợp với các yếu tố như khoảng cách với cửa sổ thì lượng UVA bạn nhận được cũng rất nhỏ

Cường độ tia UV cũng thay đổi:

Mức độ UV phụ thuộc vào nơi bạn sống, thời gian trong ngày và thời gian trong năm. Cường độ tia UV cũng phụ thuộc khá nhiều yếu tố, và nó khác nhau ở những địa điểm và thời gian khác nhau.

Ví dụ: Ở Hà Nội, vào giữa mùa hè UV có cường độ cao nhất khoảng 9-11, vào giữa mùa đông là khoảng 2.

Biểu đồ sự thay đổi tia UVA và UVB các thời gian trong ngày ở Anh vào mùa hè
Biểu đồ sự thay đổi tia UVA và UVB các thời gian trong ngày ở Anh vào mùa hè

Cường độ tia UV thay đổi theo thời gian trong ngày, trong đó tia UVB sẽ có sự thay đổi nhiều hơn tia UVA.

Tác hại của việc tiếp xúc với các tia UV trong nhà?

Đã có rất nhiều nghiên cứu và bài báo nói về tác hại thực sự của những tia UV khuếch tán khi ở trong nhà. Nhưng dường như mọi người vẫn tỏ ra nghi ngờ.

Nhưng may mắn thay, có một ví dụ hết sức nổi tiếng đã minh họa tác động của việc tiếp xúc với những tia cực tím trong nhà: đó là bức ảnh nổi tiếng về một tài xế xe tải đã lái xe trong 28 năm với cửa sổ cabin đóng.

Bức ảnh nổi tiếng về tác hại của tia UVA xuyên qua cửa kính
Bức ảnh nổi tiếng về tác hại của tia UVA xuyên qua cửa kính

Mặt trời chiếu vào bên trái của người tài xế (bên phải của bức ảnh) thông qua cửa kính, còn bên kia chỉ tiếp xúc với các tia UV khuếch tán. Kính cabin có tác dụng lọc tia UVB tương tự như các kính cửa sổ trong nhà, nhưng chúng ta dễ dàng nhận thấy có sự khác biệt rất lớn giữa hai bên.

Có nên bôi kem chống nắng khi ở trong nhà:

Qua đây, có thể thấy rằng tia UV trực tiếp rất nguy hiểm, nhưng các tia UV khuếch tán trong nhà và thông qua các cửa kính cũng rất đáng lo ngại.

Quay trở lại với câu hỏi chủ đề "Có cần phải sử dụng kem chống nắng khi ở trong nhà hay không?" Câu trả lời sẽ là: Nó phụ thuộc vào hoàn cảnh "trong nhà" của bạn, là một căn phòng có cửa kính, là một tầng hầm không cửa sổ, ở trong bóng râm hay là một bể cá giữa nhà với ánh nắng chiếu xuống. 

Có nên bôi kem chống nắng trong nhà hay không phụ thuộc vào tình huống trong nhà và quyết định của bạn
Có nên bôi kem chống nắng trong nhà hay không phụ thuộc vào tình huống trong nhà và quyết định của bạn

Một khi bạn đã trang bị cho mình những kiến thức ở trên, bạn sẽ biết được có bao nhiêu tia UV trong nhà dựa trên chỉ số UV, Sky view và sự hiện diện của kính cửa sổ. Bạn có thể quyết định xem có nên thoa kem chống nắng cho mình hay không.

Bài viết này hữu ích không?
Bình luận
0 Bình luận